İLÇENİN GENEL TANITIMI
İlçenin tarihi, il merkezi olan Kayseri ile aynıdır. Bölgenin çok eski bir yerleşim yeri olduğu İlçe merkezi ve Dadaloğlu Kasabasında bulunan ve bugün Kayseri’deki müzelerde sergilenen ilk çağlara ait hayvan heykelleri, paralar ve kabartma resimlerden anlaşılmaktadır.
1071 yılında Alparslan’ın Malazgirt Zaferinden sonra Anadolu’nun fethine kadar bölge sırasıyla Kapadokyalılar, Büyük İskender’in Makedonya İmparatorluğu, Pers İmparatorluğu ve Romalıların idaresinde kalmıştır. Malazgirt Zaferinden sonra bölgeye Uygur Türkleri ile İran’dan gelen Afşar Türkleri yerleşmiştir. Tomarza Osmanlı İmparatorluğu idaresinde iken de aynı isimle anılmış ve bir Voyvodalık olarak yönetilmiştir.
Ermeni kabilelerinin en büyüklerinden biri olan ve 1500 kişiden oluştuğu tahmin edilen “Thomas” kabilesinin bugünkü bölgeye yerleştirildiği, Tomarza adının da buradan geldiği iddia edilmektedir.
Cumhuriyetin ilanından sonra 1924 yıllarında Yunanistan ile imzalanan Nüfus Mübadelesi anlaşmaları ile Türkiye’ye getirilen Türk ailelerin bir kısmı Tomarza ve bazı köylerinde iskan etmiştir. Bundan sonra 1936, 1940 ve 1950 yıllarında Bulgaristan’dan gelen çok sayıda Türk ailesi de Tomarza merkezine yerleştirilmiştir.
1953 yılında çıkarılan bir kanunla Tomarza Develi’den ayrılarak şu anki sınırları ile ilçe haline getirilmiştir.
İlçenin tarihi, il merkezi olan Kayseri ile aynıdır. Bölgenin çok eski bir yerleşim yeri olduğu İlçe merkezi ve Dadaloğlu Kasabasında bulunan ve bugün Kayseri’deki müzelerde sergilenen ilk çağlara ait hayvan heykelleri, paralar ve kabartma resimlerden anlaşılmaktadır.
1071 yılında Alparslan’ın Malazgirt Zaferinden sonra Anadolu’nun fethine kadar bölge sırasıyla Kapadokyalılar, Büyük İskender’in Makedonya İmparatorluğu, Pers İmparatorluğu ve Romalıların idaresinde kalmıştır. Malazgirt Zaferinden sonra bölgeye Uygur Türkleri ile İran’dan gelen Afşar Türkleri yerleşmiştir. Tomarza Osmanlı İmparatorluğu idaresinde iken de aynı isimle anılmış ve bir Voyvodalık olarak yönetilmiştir.
Ermeni kabilelerinin en büyüklerinden biri olan ve 1500 kişiden oluştuğu tahmin edilen “Thomas” kabilesinin bugünkü bölgeye yerleştirildiği, Tomarza adının da buradan geldiği iddia edilmektedir.
Cumhuriyetin ilanından sonra 1924 yıllarında Yunanistan ile imzalanan Nüfus Mübadelesi anlaşmaları ile Türkiye’ye getirilen Türk ailelerin bir kısmı Tomarza ve bazı köylerinde iskan etmiştir. Bundan sonra 1936, 1940 ve 1950 yıllarında Bulgaristan’dan gelen çok sayıda Türk ailesi de Tomarza merkezine yerleştirilmiştir.
1953 yılında çıkarılan bir kanunla Tomarza Develi’den ayrılarak şu anki sınırları ile ilçe haline getirilmiştir.
İLÇENİN KONUMU
Kayseri’nin güneydoğusunda yer alan ilçe Kayseri’ye 68 km. mesafededir.Alanı 1.499 km2’dir. Nüfus yoğunluğu ise 27.57m2’dir. Bu rakam il ortalamasının üstündedir. Engebeli bir arazide kurulan ilçe Aygörmez, Sövegen, Soğanlı, Kızılgün, Dumanlı dağlarıyla çevrilidir. Akarçay, Abdil deresinden başka, Zamantı lrmağıda ilçenin sınırları içerisinden geçer. Tomarza’nın iklimi yazları sıcak ve kurak,kışları soğuk ve yağışlıdır. ilkbaharda bol yağmur alır. Kışları sert geçer. Tomarza ilçesi Kayseri ilimiz ile Adana arasında bir köprü vazifesi görmektedir.
Kültür ve Turizm : İlçede halkın eğitime karşı ilgi ve istek durumu olumludur. İlçenin eğitim ve kültür tarihi hakkında fazla bilgiye sahip olunmamakla birlikte Türk Edebiyatının büyük ozanlarından Dadaloğlu ve Osmanlı nüktedanı İncili Çavuş’un ünü ilçe sınırları dışında da iyi bilinmektedir.
Dadaloğlu 1987 yılından itibaren her yıl Dadaloğlu kasabasında yapılan şenlik ve törenlerle anılmaktadır. İncili Çavuş adına ise 1993 yılından itibaren zaman zaman İncili köyünde şenlikler düzenlenmektedir. Bu yıl Tomarza İncili Çavuş Kültür ve saat festivali olarak köy ve ilçe merkezinde kutlanmaktadır.
Konut Durumu : İlçe Merkezinde 2061 hane bulunmaktadır. Dışarıdan gelen yabancıların oturabileceği boş ev bulunmasında güçlük çekilmektedir. Konut sorunu devam etmekte olup, kooperatifleşme konusunda vatandaşlar ve Belediye Başkanlığı teşvik edilmelidir.
TEMEL ALT YAPI
Temel alt yapı olarak mevcut arazilerin kadastrosu tamamlanmıştır.İlçede ulaşım,içme suyu,iletişim,elektrik ve kanalizasyon problemi yaşanmamaktadır.
SOSYAL ALT YAPI
İlçe merkezinde 3 lise, 6 İlköğretim Okulu,Halk Eğitim Merkezi,Halk kütüphanesi,1 Çıraklık Eğitim Merkezi,1 Hastahane,1 Sağlık ocağı bulunmaktadır.
İLÇENİN GEÇİM KAYNAĞI
İlçe’de halkın büyük çoğunluğu hayvancılık,çitçilik ve halı dokumacılığı ve kısmen’ de arıcılık ile geçimini sağlamaktadır. Zamantı ırmağı ilçe sınırları içerisinden geçmektedir. Irmak havzası boyunca sulu tarım, bunun dışında genellikle kuru tarım yapılmaktadır.
İLÇEDEKİ MEVCUT BİNALAR
İlçe merkezinde mevcut binaların
a) % 70 lik kısmı Yeni Bina
b) % 30 luk kısmı Eski Yapım Taş Bina (Tavan kısmı Toprak olan bu evlerin bazıları dış cepheleri sıvanmak,bazıları ise Çatı Kaplama yapılarak kullanılmaktadır.
c) % 1 lik kısmı virane olarak kullanılamamaktadır ve çevre ve insan sağlığını tehdit etmektedir.
ALT YAPI
Ulaşım : İlçemiz Kayseri il merkezine 56 Km. mesafededir. Yol asfalt olmasına rağmen yeterince düzgün ve bakımlı olmayıp mevcut karayolu arazi şartlarının kötü oluşundan dolayı oldukça virajlıdır. Bu durum, seyir halindeki trafikte can ve mal güvenliği açısından tehlike yaratmaktayken. Kayseri-Malatya karayolu ile İlçemiz arasında 23 km.lik bağlantı yolunun 2004 yılında hizmete girmesiyle birlikte ilçemiz ile Kayseri arasındaki mesafeyi uzatsa da trafik güvenliğini sağlama noktasında vatandaşlarımız açısından rahatlama sağlanmıştır.
Köylerimizin 41’inin yolu asfalt 6 sının ise stabilizedir (İcadiye, Bektaş, Söğütlü, Göktepe, Karamuklu, Cücün Köyleri). Kış aylarında yoğun kar yağışının yaşandığı İlçemizde ulaşım problem teşkil edebilmektedir.
Elektrik : İlçe merkezi ve tüm köylerimizde elektrik mevcuttur. Herhangi bir elektrik sıkıntısı söz konusu değildir.
Su : İlçe merkezinin içme suyu Erciyes’ten gelen suyun ilçe yakınlarında sondajla çıkartılan su ile birleştirilmesi suretiyle temin edilmektedir. Yaz aylarında ilçenin yüksek kesimlerinde görülen su sıkıntısının giderilmesi için, Belediyece gerekli çalışmalar yapılmış ve içme suyu sıkıntısı kalmamıştır.
Köylerimizin tamamının içme suyu vardır. Ancak bazı köylerin suları yetersizdir. Bu köyler; Alakuşak, Bektaş ve Gülveren grup köylerine bağlı köyler.
Kanalizasyon : İlçe merkezinde yapımına başlanan kanalizasyon şebekesinin birinci kısmı tamamlanmış olup, ikinci kısmına başlanılmış, çalışmalar devam etmektedir.
PTT Hizmetleri : İlçemize bağlı 49 birimin tamamı tam otomatik telefon görüşmesi yapabilmektedir. Televizyon yayınlarından TRT 1,2,3 ve 4 yayınlarının yanı sıra diğer özel televizyon kanalları da izlenmekte olup, 3 adet GSM vericisi bulunmaktadır.
SOSYAL YAŞANTI
Tomarza’da yabancı unsur bulunmamaktadır. İlçedeki Muhacir Türk nüfusunun özellikle 93 harbi olarak bilinen 1877-1878 Osmanlı-Rus savaşı sırasında Kars ve Erzurum yöresinden geldikleri, Nüfusu oluşturan diğer unsurların Türkmen ve Avşar oldukları bilinmektedir. Yörede konuşulan dil Türkçe olup, halkın tamamı Müslüman’dır. İlçe ve Köylerinde evlerin %40’ı yığma ve kesme taş bina olup, ters tavanlı ve üzeri toprakla örtülüdür. Evler ailenin her türlü ihtiyacını bir arada karşılayabilecek biçimde düşünülmüştür. Tomarza’da tek evlilik yaygın olmakla birlikte birden fazla kadınla evlilik yer yer görülmektedir. Evlenme yaşı 20 ve daha yukarıdır. Kız kaçırma olayları çok nadirdir. Yörede askerlik çok kutsal bir görev olarak görülür.
TÜRBELER
İncili Köyü Türbe Tepesi : İncili Köyünün yaklaşık 300 metre güneybatısındaki tepe üzerinde bulunmaktadır. Hangi tarihte inşa edildiğine dair bir delil yoktur. Söylentiye göre Türbe, 1500 yıllarında yapılmıştır. Halk arasında İncili Çavuş’a nisbet edilirse de tarihi akış açısından incelendiğinde, bu türbenin Pazarören’de medfun bulunan Melik Gazi’nin arkadaşlarından birine ait olabileceği muhtemeldir. Türbe, moloz taşlarla daire şeklinde yapılmış, kubbemsi bir görünüme sahiptir.
Gülbaba Türbesi : İlçemiz Gülveren Köyü mezarlığı yanındadır. Köy sakinlerinden bazılarının defalarca görmüş oldukları rüyalar üzerine medfun olduğu yer, yakın zamanda tespit edilmiştir. Zaman zaman akşamları ışık görülen bu yer açıldığında Gülbaba’nın cesedi bulunmuştur. Hakkında çok çeşitli menkıbeler anlatılan Gülbaba’nın Kıbrıs Harbinde de görüldüğü, bu harpta savaşanlara su dağıttığı, sorulduğunda Tomarza’nın Gülveren Köyünden olduğunu söylediği, savaştan yıllarca sonra O’nu bulmak için Konya’dan gelen bir Binbaşının ifadelerine dayanılarak anlatılmaktadır. Yine O’nun da Melik Gazi’nin arkadaşlarından olduğu söz edilmektedir. Medfun bulunduğu yer tespit edildikten sonra köy halkından Abdulvahap Güldede’nin gayreti ile mimari özellik taşıyan bir türbe yaptırılmıştır.
Tomarza Kilisesi : 19 yy. sonlarına doğru yapıldığı belirtilmektedir. Cumhuriyet mahallesi çarşı içinde bulunmaktadır. Kilisenin ön cephesi yıkılmıştır. Bina, karşılıklı dörder yuvarlak taş sütunlar üzerindeki yuvarlak kemerlerle üç nefe ayrılmıştır.
Mağaralar : Tomarza merkezinde, Saraycık ve Sümengen Dağlarında, İncili, Ekinli, Kuşcağız, Kömür ve Emiruşağı yörelerinde çok sayıda irili ufaklı mağaralar vardır. Bu mağaraların belirli özelliği, her birinin diğerine kadar uzanması, belli aralıklarla havalandırma deliklerinin bulunmasıdır.
Kale Kalıntıları : En belirgin kale kalıntısı, İlçemiz Kale Köyü güneyindeki tepe üzerinde bulunmaktadır. Pusatlı Köyü güneybatısında kale adında bir yöre bulunmakta olup, burada yüksek kayalar oyularak odacıklar yapılmıştır.
Saray Harabeleri : Tomarza merkez sınırları içinde doğu istikametinde Saraycık mevkiinde yer alan ancak, bu gün sadece taş direkleri ayakta kalabilen saray harabeleri bulunmaktadır.
Kaya Mezarları : Kömür Köyü batısında bulunan ve görenlerin hayranlıkla izlediği ancak, haklarında pek fazla bilgi sahibi olmadığımız kaya mezarları mevcuttur.
Yer Altı Şehri : İlçemiz Emiruşağı Kasabasında kazı çalışmaları halen devam etmekte olan bir yer altı şehri mevcuttur.
Din Hizmetleri : İlçemizde din hizmetleri İlçe Müftüğü tarafından yürütülmektedir. Merkezde 11 cami, 12 görevli ile, beldelerde 5 cami, 5 görevli ile, köylerde 50 cami, 48 görevli ile faaliyet göstermektedir. İlçede topalan 11 adet (6’sı açık, 5’i kapalı) Kur’an Kursu bulunmaktadır.